ایران با تاریخ پربار، فرهنگ غنی و طبیعت چشمنواز خود در نقطهعطفی از مسیر گردشگری خود قرار دارد. این کشور با ۲۴ اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، جاذبههای متنوعی را ارائه میدهد.
از مناظر آرام دریای خزر تا بازارهای پرجنبوجوش شیراز، پتانسیل گردشگری ایران بسیار گسترده است. با این حال، سالها تحریم و چالشهای زیرساختی مانع رشد این بخش شدهاند.
درسآموزی از موفقیت گردشگری ترکیه
بخش گردشگری ترکیه الگوی مناسبی برای ایران محسوب میشود. این کشور طی دهههای گذشته بهطور مستمر در توسعه گردشگری سرمایهگذاری کرده و خود را به یکی از مقاصد برتر جهانی تبدیل کرده است. آژانس ترویج و توسعه گردشگری ترکیه با بودجه سالانه ۲۰۰ میلیون دلار، نقش محوری در برندسازی کشور ایفا میکند و از طریق بازاریابی دیجیتال، مشارکتها و روایتگری مقاصد، مخاطبان جهانی را جذب میکند. این تلاشها ترکیه را حتی در میان چالشهای منطقهای و سیاسی به یک قدرت گردشگری جهانی تبدیل کرده است.
کلید موفقیت ترکیه، برندسازی مقاصد و سرمایهگذاری بلندمدت در زیرساختها بوده است. این کشور شبکهای قوی از هتلهای باکیفیت، فرودگاههای مدرن و سیستمهای حملونقل کارآمد ایجاد کرده که سالانه میلیونها گردشگر را جذب میکند. علاوه بر این، ترکیه با تنوع بخشیدن به محصولات گردشگری خود، از میراث فرهنگی و تاریخی گرفته تا تفریحات ساحلی و گردشگری ماجراجویانه، طیف گستردهای از سلیقهها را پوشش داده است.
ایران نیز میتواند با بهرهگیری از داراییهای تاریخی و فرهنگی غنی خود رویکردی مشابه در پیش بگیرد، اما پیش از آن باید چالشهای ساختاری صنعت گردشگری خود را حل کند.
وضعیت فعلی گردشگری ایران
در مقابل، بخش گردشگری ایران با چندین چالش مواجه است. نبود یک نهاد ملی واحد در این حوزه منجر به سیاستهای پراکنده و توسعه ناهمگون شده است. هرچند ایران در جذب گردشگر پیشرفتهایی داشته، اما زیرساختها همچنان توسعهنیافته هستند. برای مثال، تعداد گردشگران بینالمللی ورودی به ایران با نوساناتی همراه بوده و در سال ۲۰۲۵ با رشد ۲۰ درصدی به بیش از ۷ میلیون نفر رسیده است. با این حال، این رقم هنوز با هدف برنامه چشمانداز ۲۰۲۵ ایران که جذب ۲۰ میلیون گردشگر بینالمللی تا سال ۲۰۳۰ است، فاصله دارد.
پیشنهادهای راهبردی برای ایران
برای بهرهبرداری از پتانسیل گردشگری، ایران میتواند راهکارهای زیر را در نظر بگیرد:
ایجاد یک نهاد ملی گردشگری: تشکیل یک سازمان متمرکز میتواند به یکپارچهسازی سیاستها، هماهنگی سرمایهگذاریها و برندسازی منسجم کمک کند.
سرمایهگذاری در زیرساختها: توسعه هتلهای مدرن، شبکههای حملونقل و خدمات هوایی ضروری است. برای مثال، هتل پنجستاره گران ملیا قو در کنار دریای خزر نمونهای از اقامتگاههای لوکس مورد نیاز است.
ارتقای سرمایه انسانی: آموزش نیروی کار متخصص در چندین زبان و استانداردهای خدمات مهمانداری، کیفیت خدمات را بهبود میبخشد.
بهکارگیری بازاریابی دیجیتال: استفاده از پلتفرمهایی مانند اینستاگرام، یوتیوب و تیکتاک میتواند میراث فرهنگی، غذاها و مناظر ایران را بهطور مؤثر به مخاطبان جهانی نمایش دهد.
جذب سرمایهگذاری خارجی: اجرای سیاستهایی مانند معافیتهای مالیاتی و اصلاح روادید میتواند محیطی جذاب برای سرمایهگذاران بینالمللی ایجاد کند.
فرصتهای سرمایهگذاری
بخش گردشگری ایران فرصتهای سرمایهگذاری متعددی ارائه میدهد. دولت بیش از ۶۰۰ بسته سرمایهگذاری در حوزههایی مانند اکوتوریسم، سایتهای میراث فرهنگی و تفریحات ساحلی معرفی کرده است. مناطق شمالی مانند مازندران با جنگلهای سرسبز و سواحل زیبا، و جزیره هرمز با مناظر رنگارنگ خود، از جمله مقاصد اصلی برای توسعه هستند.
نتیجهگیری: مسیر پیش رو
بخش گردشگری ایران در آستانه تحول قرار دارد. با الهامگیری از راهبردهای موفق ترکیه و اجرای اصلاحات هدفمند، ایران میتواند پتانسیل عظیم گردشگری خود را آزاد کند. ترکیب میراث فرهنگی غنی این کشور با سرمایهگذاریهای راهبردی و سیاستهای هوشمند میتواند ایران را به یکی از مقاصد پیشرو در صنعت گردشگری جهانی تبدیل کند.